برنامه درسی

- علوم کشاورزی و محیط زیست پایدار، نویسنده: حسین صادقی ، انتشارات سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی - 1395

- ارزیابی تاثیرات زیست محیطی کشاورزی ارگانیک، نویسنده: مارک شپرد ، مترجمان: رضا طباطبایی ، محمدجواد فریدونی ، انتشارات آیریک - 1391

- کشاورزی ارگانیک، نویسنده: نیکلاس لامپکین ، مترجمان: عوض کوچکی ، علیرضا نخ‌فروش ، حامد ظریف‌کتابی ، انتشارات دانشگاه فردوسی (مشهد) - 1396

- ژئومورفولوژ? و مهندس? مح?ط تئور? و کاربردها، نو?سندگان: پ?.ج?. فوکس، ا?.ام. ل? ، ج?مزاس. گر?ف?تس، مترجمان: مجتب? ?مان?، ابوالقاسم گوراب?، انتشارات رصد علم,دانشگاه علم و فرهنگ - 1396
- تکن?ک‌ها? ژئومورفولوژ?: نویسنده: اندرو گود? ، مترجم: بهرام آزادبخت ، انتشارات آ??ژ - 1395
- روش‌ها و تکن?ک‌ها در ژئومورفولوژ?، نویسنده: گو?ند پراساد ، مترجم: محمد طاهرخان? ، انتشارات انتخاب,م?رباقر? - 1394

- منابع آب ایران، نویسنده: کمال امیدوار ، ویراستار: زهرا آقابیگی ، انتشارات دانشگاه یزد - 1394

- مدیریت طرح‌های توسعه منابع آب، نویسندگان: رضا اردکانیان ، مهدی ضرغامی ، انتشارات سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی - 1395

- مدیریت منابع آب ایران، نویسندگان: علی‌اصغر کدیور ، سیدمهدی سلیمانی ، ویراستار: مجید جاوری ، انتشارات دانشگاه پیام نور - 1397

- رسوب‌شناسی، نویسنده: سیدرضا موسوی‌حرمی ، انتشارات شرکت به نشر - 1393

- رسوب‌شناسی (2جلد)، نویسنده: احمد معتمد ، انتشارات دانشگاه تهران - 1379

- ژئومورفولوژی و مهندسی محیط تئوری و کاربردها، نویسندگان: پی.جی. فوکس، ای.ام. لی ، جیمزاس. گریفیتس، مترجمان: مجتبی یمانی، ابوالقاسم گورابی، انتشارات رصد علم,دانشگاه علم و فرهنگ - 1396

Environmental Management for Sustainable Development, Chris Barrow, Publisher Taylor & Francis Ltd , 2014

- توسعه پایدار و محیط زیست، نازلی هنربخش ، عطیه اکرامی ، صدیقه ببران ، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، گروه پژوهشی مطالعات بین‌الملل – 1396

- انرژی، محیط زیست و توسعه پایدار ، مجید عباس‌پور ، ویراستار: سمیرا خدیوی ، انتشارات دانشگاه صنعتی شریف، موسسه انتشارات علمی - 1397

- آموزش مشارکت‌های مردمی در مدیریت محیط زیست ، نویسنده: اکرم‌الملوک لاهیجانیان ، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات - 1396

چینه شناسی-زمین شناسی ساختاری2

جلسه ۱: کوهزایی و خشکی‌زایی (انواع، زمان و شواهد شامل افیولیت، نشانگرهای رسوبی، فعالیت‌های آذرین و دگرگونی)، آناتومی پهنه‌های کوهزایی، موقعیت فلات ایران در کمربندهای کوهزایی

جلسه ۲: دیرینه‌جغرافیای فلات ایران (حوضه‌های رسوبی، ماگماتیسم، دگرگونی، چین‌خوردگی)

جلسه ۳: تقسیم‌بندی پهنه‌های ساختاری ایران، ویژگی‌های پهنه ساختاری زاگرس

جلسه ۴: ادامه ویژگی‌های پهنه ساختاری زاگرس (زیرپهنه‌ها، روند چین‌خوردگی، گسل‌های اصلی)

جلسه ۵: ویژگی‌های پهنه ساختاری مکران

جلسه ۶: ویژگی‌های پهنه ساختاری سیستان

جلسه ۷: ویژگی‌های پهنه ساختاری مثلث مرکزی ایران

جلسه ۸: ارائه سمینار از پهنه‌های ساختاری جنوبی ایران

جلسه ۹: تقسیم‌بندی‌های مختلف در پهنه البرز

جلسه ۱۰: زمین‌شناسی عمومی، ویژگی‌های تکتونواستراتیگرافی و حوادث زمین‌ساختی کوه‌های البرز مرکزی

جلسه ۱۱: زمین‌شناسی عمومی، ویژگی‌های تکتونواستراتیگرافی و حوادث زمین‌ساختی کوه‌های البرز غربی

جلسه ۱۲: زمین‌شناسی کوه‌های تالش و حوضه خزر

جلسه ۱۳: زمین‌شناسی البرز شرقی و کپه‌داغ

جلسه ۱۴: زمین‌شناسی حوضه ایران مرکزی

جلسه ۱۵: فلات ایران، مشخصات، تقسیم‌بندی‌ها، ویژگی‌های تکاملی و ساختاری

جلسه ۱۶: ارائه سمینار از پهنه‌های البرز، کپه‌داغ، تالش، حوضه خزر و ایران مرکزی

هدف کلی از ارائه این طرح درس، آشنایی دانشجویان با تاریخچه زمین‌ساختی فلات ایران، شناسایی پهنه‌های ساختاری اصلی، تحلیل رویدادهای کوهزایی و درک جایگاه ایران در کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیا است.

اهداف جزیی و رفتاری این درس عبارتند از:

• آشنایی با مفاهیم کوهزایی، خشکی‌زایی و شواهد مرتبط شامل افیولیت‌ها، نشانگرهای رسوبی، فعالیت‌های آذرین و دگرگونی

• شناخت آناتومی پهنه‌های کوهزایی و موقعیت فلات ایران در کمربندهای کوهزایی جهانی

• درک دیرینه‌جغرافیای فلات ایران شامل حوضه‌های رسوبی، ماگماتیسم، دگرگونی و چین‌خوردگی

• توانایی تقسیم‌بندی و شناسایی ویژگی‌های هر یک از پهنه‌های ساختاری ایران شامل زاگرس، مکران، سیستان، البرز، کپه‌داغ، تالش، حوضه خزر و ایران مرکزی

• تحلیل ویژگی‌های تکتونواستراتیگرافی و حوادث زمین‌ساختی هر پهنه

• توانایی ارائه و تحلیل علمی در مورد پهنه‌های مختلف ساختاری ایران

زمین شناسی فیزیکی

• کتاب ژئومورفولوژی ایران (علایی طالقانی-قومس)

• اطلس ژئومورفولوژی ایران، سازمان زمین‌شناسی کشور

• ژئومورفولوژی (داداشی ارانی-پیام نور)

بخش اول: موقعیت و پراکندگی ناهمواری‌های ایران (۴ جلسه)

جلسه ۱: تاریخچه مطالعات ژئومورفولوژی در ایران، موقعیت فلات ایران در کمربند چین‌خورده آلپ-هیمالیا، خطوط اساسی ویژگی‌های طبیعی و ژئومورفولوژیک ایران

جلسه ۲: موقعیت پوسته‌ای و ساختار تکتونیکی ایران، گسل‌های اصلی ایران

جلسه ۳: پهنه‌بندی سطوح ارتفاعی و شیب ایران، ساختار کلی ناهمواری‌های ایران

جلسه ۴: تحول ساختمانی ایران طی دوران‌های زمین‌شناسی از پرکامبرین تا کواترنری، دیدگاه‌ها و نظریات مختلف در مورد ساختمان زمین‌شناسی ایران

بخش دوم: واحدهای مورفوتکتونیکی ایران (۵ جلسه)

جلسه ۵: واحد مورفوتکتونیکی ایران مرکزی، چاله لوت، چاله طبس، دشت کویر و سایر چاله‌های بسته ایران مرکزی

جلسه ۶: واحد مورفوتکتونیک کپه‌داغ و تقسیمات آن

جلسه ۷: واحد مورفوتکتونیک زاگرس و تقسیمات آن (زون اسفندقه-مریوان، تراست زاگرس و زاگرس چین‌خورده)

جلسه ۸: واحد چین‌خورده مکران (فلیش مکران و افیولیت‌ها)، رشته کوه‌های شرقی ایران

جلسه ۹: واحد مورفوتکتونیکی البرز و تالش و کوه‌های خراسان و تقسیمات آنها، گره کوهستانی شمال غرب کشور، پراکندگی آتش‌فشان‌ها، گنبدهای نمکی، گل‌فشان‌ها و ارتباط ساختمانی آنها

بخش سوم: کواترنری ایران (۷ جلسه)

جلسه ۱۰: تحلیل کلی تحولات کواترنری ایران طی دوره‌های یخچالی و بین‌یخچالی و میراث‌های آن

جلسه ۱۱: میراث‌های دوره‌های یخچالی در نواحی کوهستانی، شواهد دوره‌های بارانی در ایران مرکزی

جلسه ۱۲: برف‌مرزهای دیرینه ایران در نواحی کوهستانی، قلمروهای یخچالی و مناطق یخچالی فعال ایران

جلسه ۱۳: تقسیمات قلمروهای مورفوکلیماتیکی و مورفودینامیکی ایران، دریاچه‌های پلویال ایران (خزر، ارومیه، چاله‌های ایران مرکزی، میقان، لوت و ...)

جلسه ۱۴: فرسایش بادی و توده‌های ماسه‌ای مناطق خشک ایران (ریگ‌های لوت، جن، بند ریگ و سایر ریگ‌های ایران)، فعالیت‌های آتش‌فشانی ایران در کواترنری و جریان‌های گدازه‌ای و آثار آنها

جلسه ۱۵: جلگه‌های ساحلی ایران و تحولات کواترنری آنها، گل‌فشان‌ها، دلتاهای رودخانه‌ای، تالاب‌های ساحلی، خورها و خلیج‌ها، توده‌های ماسه‌ای ساحلی و تأثیرات نوسانات تراز دریا در تشکیل پادگانه‌های دریاچه‌ای و دریایی

جلسه ۱۶: ارائه سمینار و جمع‌بندی نهایی

روش تدریس و ارزشیابی

روش تدریس: تدریس نظری با استفاده از تصاویر، ویدیوهای مرتبط، نقشه‌های ژئومورفولوژی و بازدیدهای میدانی (در صورت امکان)

وظایف دانشجو: حضور منظم، مشارکت فعال، انجام تحقیق مرتبط با ژئومورفولوژی ایران

نحوه ارزشیابی :

• فعالیت‌های کلاسی در طول نیم‌سال: (ارزشیابی مستمر)

• آزمون میان ترم و پایان نیم‌سال

اهداف کلی :

• آشنایی با موقعیت زمین‌ساختی ایران در پوسته زمین و سیر تحولات زمین‌شناسی از دوران اول تاکنون

• شناخت واحدهای مورفوتکتونیک ایران و چگونگی تفکیک واحدهای زمین‌ساختی

اهداف ویژه :

• شناخت تأثیر موقعیت ایران بر تشکیل انواع ناهمواری‌ها و لندفرم‌ها از نظر ساختمانی و دینامیک

• طبقه‌بندی واحدهای مورفودینامیکی ایران

• مطالعه تحولات ناهمواری‌های ایران طی دوره کواترنری

• شناخت قلمروهای مورفوژنتیکی، مورفودینامیکی و مورفوکلیماتیکی ایران

• کاربرد فرم‌ها و فرایندها در مدیریت محیط و آمایش سرزمین

-

تغییر اقلیم- دانشگاه تهران-دکتر قاسم عزیزی

جلسه ۱: مقدمه‌ای بر سیستم اقلیمی و تفاوت آب‌وهوا با اقلیم

جلسه ۲: تابش‌های اقلیمی (Radiative Forcing) و اثر گلخانه‌ای

جلسه ۳: منابع انتشار گازهای گلخانه‌ای

جلسه ۴: شواهد گرمایش جهانی و تغییر اقلیم در گذشته

جلسه ۵: تغییرات دما، بارش و رویدادهای حدی در جهان

جلسه ۶: ذوب یخچال‌ها، بالا آمدن سطح دریا و تغییرات کرایوسفر

جلسه ۷: اثرات بر اکوسیستم‌ها و تنوع زیستی

جلسه ۸: اثرات بر منابع آب، کشاورزی و امنیت غذایی

جلسه ۹: مدل‌های اقلیمی (Climate Models)

جلسه ۱۰: سناریوهای آینده و پیش‌بینی تغییرات

جلسه ۱۱: تغییر اقلیم در ایران (بخش اول: شواهد و روندها)

جلسه ۱۲: تغییر اقلیم در ایران (بخش دوم: اثرات منطقه‌ای)

جلسه ۱۳: تغییر اقلیم در ایران (بخش سوم: پیش‌بینی‌ها و آینده‌پژوهی)

جلسه ۱۴: سازگاری و کاهش اثرات (Adaptation & Mitigation)

جلسه ۱۵: سیاست‌گذاری اقلیمی، عدالت اقلیمی و مسئولیت جمعی

جلسه ۱۶: ارائه سمینارهای دانشجویی و جمع‌بندی نهایی

• تعریف گرمایش جهانی و تغییر اقلیم و تفاوت آن با آب‌وهوا

• شناخت گازهای گلخانه‌ای و نقش آنها در گرم شدن زمین

• توضیح اینکه چگونه فعالیت‌های انسانی باعث افزایش غلظت دی‌اکسید کربن در جو شده است

• شناسایی شواهد علمی تغییر اقلیم شامل افزایش دمای جهانی، ذوب یخچال‌ها، بالا آمدن سطح دریا و افزایش رویدادهای حدی

• شناخت مدل‌های اقلیمی و نحوه پیش‌بینی آینده اقلیم

اهداف مهارتی:

• توانایی تحلیل نمودارهای دما و داده‌های اقلیمی

• توانایی تشخیص منابع معتبر علمی از اطلاعات نادرست

• توانایی مقایسه داده‌های مشاهده‌ای با شبیه‌سازی‌های مدل‌های اقلیمی

• توانایی جمع‌آوری و ثبت داده‌های محلی دما و مقایسه با داده‌های تاریخی

• توانایی ارائه و بحث گروهی پیرامون راهکارهای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای

اهداف نگرشی:

• درک مسئولیت جمعی در قبال کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای

• تقویت امید فعال (Active Hope) با تأکید بر اقدامات عملی برای مقابله با تغییر اقلیم

• پرورش تفکر انتقادی در مواجهه با ادعاهای غیرعلمی درباره تغییر اقلیم

ندارد

Martin H. Trauth, Python Recipes for Earth Sciences, 2nd Edition, Springer, 2024.

William Menke, Geophysical Data Analysis and Inverse Theory with MATLAB® and Python, 5th Edition, Academic Press, 2024.

Michael Dorman et al., Geocomputation with Python, CRC Press, 2025.

Qiusheng Wu, Introduction to GIS Programming: A Practical Python Guide to Open Source Geospatial Tools, 2025.

بخش اول: مفاهیم پایه کامپیوتر و الگوریتم

معرفی سازمان و اجزای اصلی کامپیوتر

زبان ماشین

نمایش داده‌های عددی و غیرعددی

الگوریتم‌ها و نمودارهای گردشی (Flowcharts)

سازوکارهای اساسی: توالی، انتخاب، تکرار و انشعاب

عملیات ریزالگوریتم‌ها

بخش دوم: اصول پایه برنامه‌نویسی

آشنایی با محیط برنامه‌نویسی Python و Jupyter Notebook

ثابت‌ها و متغیرها

انواع داده‌ها و ساختمان داده‌ها (لیست، تاپل، دیکشنری)

عملیات شرطی (if-elif-else)

بردارها و ماتریس‌ها

حلقه‌ها (for, while)

زیربرنامه‌ها و توابع

دستورالعمل‌های ورودی و خروجی

بخش سوم: الگوریتم‌های متداول و پردازش داده

الگوریتم‌های جستجو و مرتب‌سازی

خواندن داده‌ها از فایل

کار با کتابخانه NumPy برای محاسبات عددی

کار با کتابخانه Pandas برای پردازش داده‌های جدولی

آشنایی با مفاهیم پایه مصورسازی داده با Matplotlib

بخش چهارم: کاربردهای زمین‌شناسی

نمایش توابع ریاضی ساده و کاربرد آن‌ها در زمینه زمین‌شناسی (مثلاً روند تراکم)

محاسبه مشتقات عددی و معنای آن‌ها (گرادیان، شیب، کنتور)

محاسبه مساحت یا حجم زیر یک منحنی یا سطح

رگرسیون کمترین مربعات با خط یا منحنی چندجمله‌ای و کاربرد آن در داده‌های واقعی

مرتب‌سازی داده‌ها و استخراج داده‌های مورد نیاز

نمودارهای Cross-plot برای طبقه‌بندی یا تعیین خواص مختلف

محاسبه هیستوگرام و توزیع‌های احتمال ساده

درون‌یابی خطی داده‌های گمشده

سری‌های زمانی: میانگین‌های ماهانه، سالانه و غیره

محاسبه چگالی یک محیط متشکل از چند فاز و کانی

بخش پنجم: پروژه عملی (در طول ترم)

اجرای یک پروژه عملی متناسب با رشته زمین‌شناسی با استفاده از Python .

آشنا کردن دانشجویان با دانش برنامه‌نویسی کامپیوتری و یادگیری یک زبان برنامه‌نویسی پرکاربرد برای استفاده بهینه از کامپیوتر و هوشمندسازی فرایندها در علوم زمین و فراهم نمودن کسب مهارت‌های وسیع‌تر در مقاطع بالاتر .

1. با ساختمان کامپیوتر و اجزای مختلف آن، زبان ماشین و نمایش داده‌های عددی و غیرعددی آشنا شود .

2. الگوریتم‌ها و فلوچارت‌ها را بشناسد و بتواند مسائل زمین‌شناسی را به صورت الگوریتمی مدل‌سازی کند .

3. اصول پایه برنامه‌نویسی شامل متغیرها، عملیات شرطی، بردارها و ماتریس‌ها، زیربرنامه‌ها، دستورالعمل‌های ورودی/خروجی را بیاموزد .

4. قادر به خواندن داده‌ها از فایل و پردازش داده‌های زمین‌شناسی باشد .

5. مفاهیم پایه مصورسازی داده را درک کند .

6. کاربرد کامپیوتر در زمین‌شناسی را با اجرای چند مثال عملی تجربه کند .

کانی‌شناسی

1. موسوی حرمی، ر، 1404، رسوب‌شناسی، انتشارات آستان قدس رضوی، ۴۷۶ صفحه.

2. معتمد، ا.، 1404، رسوب‌شناسی (روش‌های مطالعه و کاربرد)، جلد ۱، انتشارات دانشگاه تهران، ۴۵۱ صفحه.

3. معتمد، ا.، رسوب‌شناسی (تجزیه مواد و محیط‌های رسوبی)، جلد ۲، انتشارات دانشگاه تهران.

4. Friedman, G. & Sanders, S., 2019, Principles of Sedimentology, John Wiley, 792 pp.

آشنایی دانشجویان با مبانی رسوب‌شناسی شامل ذرات تشکیل‌دهنده رسوبات، بافت و ساختار آن‌ها، فرآیندهای حمل و نقل و رسوب‌گذاری، و طبقه‌بندی سنگ‌های رسوبی به منظور تفسیر محیط‌های رسوبی و کاربرد آن در زمین‌شناسی.

تاریخچه و اهمیت علم رسوب‌شناسی را توضیح دهد.

ذرات تشکیل‌دهنده رسوبات (آواری، شیمیایی، بیوشیمیایی) را شناسایی و طبقه‌بندی کند.

روش‌های مطالعه رسوبات را بشناسد.

بافت رسوبات شامل اندازه ذرات، شکل، کرویت و گردشدگی را تحلیل کند.

نمودارها و منحنی‌های دانه‌سنجی را رسم و پارامترهای آماری آن‌ها را تفسیر کند.

تخلخل و نفوذپذیری رسوبات و عوامل مؤثر بر آن‌ها را توضیح دهد.

فرآیندهای فیزیکی، بیولوژیکی و شیمیایی رسوب‌گذاری را شرح دهد.

عوامل حمل و نقل ذرات (باد، آب، یخچال، جاذبه) را تحلیل کند.

ساختمان‌های رسوبی قبل، همزمان و بعد از رسوب‌گذاری را شناسایی و تفسیر کند.

ندارد

• موسوی حرمی، ر، 1404، رسوب‌شناسی، انتشارات آستان قدس رضوی، ۴۷۶ صفحه.

• معتمد، ا.، 1404، رسوب‌شناسی (روش‌های مطالعه و کاربرد)، جلد ۱، انتشارات دانشگاه تهران، ۴۵۱ صفحه.

• معتمد، ا.، رسوب‌شناسی (تجزیه مواد و محیط‌های رسوبی)، جلد ۲، انتشارات دانشگاه تهران.

• Friedman, G. & Sanders, S., 2019, Principles of Sedimentology, John Wiley, 792 pp.

آشنایی دانشجویان با مبانی رسوب‌شناسی شامل ذرات تشکیل‌دهنده رسوبات، بافت و ساختار آن‌ها، فرآیندهای حمل و نقل و رسوب‌گذاری، و طبقه‌بندی سنگ‌های رسوبی به منظور تفسیر محیط‌های رسوبی و کاربرد آن در زمین‌شناسی.

تاریخچه و اهمیت علم رسوب‌شناسی را توضیح دهد.

ذرات تشکیل‌دهنده رسوبات (آواری، شیمیایی، بیوشیمیایی) را شناسایی و طبقه‌بندی کند.

روش‌های مطالعه رسوبات را بشناسد.

بافت رسوبات شامل اندازه ذرات، شکل، کرویت و گردشدگی را تحلیل کند.

نمودارها و منحنی‌های دانه‌سنجی را رسم و پارامترهای آماری آن‌ها را تفسیر کند.

تخلخل و نفوذپذیری رسوبات و عوامل مؤثر بر آن‌ها را توضیح دهد.

فرآیندهای فیزیکی، بیولوژیکی و شیمیایی رسوب‌گذاری را شرح دهد.

عوامل حمل و نقل ذرات (باد، آب، یخچال، جاذبه) را تحلیل کند.

ساختمان‌های رسوبی قبل، همزمان و بعد از رسوب‌گذاری را شناسایی و تفسیر کند.

ندارد

• یمانی، مجتبی (1404) نقشه‌های ژئومورفولوژی، روش‌ها و تکنیک‌ها، انتشارات دانشگاه تهران

• قنواتی، عزت‌الله و ابراهیم بهشتی جاوید (1403) روش‌ها و تکنیک‌های جدید ترسیم نقشه‌های ژئومورفولوژی، تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی

• رامشت، محمدحسین (1404) نقشه‌های ژئومورفولوژی (نمادها و مجازها)، انتشارات سمت

• Smith, M.J., Paron, P., Griffiths, J.S. (2021) Geomorphological Mapping: Methods and Applications, Elsevier Science

• پرورش مهارت شناسایی و تفسیر لندفرم‌ها

• آموزش ترسیم و طراحی نقشه ژئومورفولوژی

• تسلط بر ابزارهای نوین (GIS، DEM، تصاویر ماهواره‌ای)

• تلفیق داده‌های میدانی، زمین‌شناسی و توپوگرافی

• کاربرد نقشه در برنامه‌ریزی و مدیریت محیطی

ندارد

۱. اسپید، رابرت و همکاران، احیای رودخانه: رویکردی راهبردی به منظور برنامه‌ریزی و مدیریت، ترجمه سیدعلی چاوشیان و همکاران، مرکز منطقه‌ای مدیریت آب شهری (تحت پوشش یونسکو)، 1404، ۲۰۴ ص

۲. بتسی، اتو؛ مک‌کورمیک، کاتلین؛ لکیس، مایکل، طراحی اکولوژیک رودکنارها (احیا رودخانه‌ها، مرتبط کردن جوامع با هم)، ترجمه امین سارنگ و همکاران، 1403، ۴۰۸ ص

۳. حسن‌زاده، محمدمهدی؛ اسماعیلی، رضا، ژئومورفولوژی رودخانه، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1403

۴. بریج، جان اس.، رودخانه‌ها و دشت‌های سیلابی، جلد اول: دینامیک و فرایندها، ترجمه محمدمحسن رضائی مقدم و مهدی ثقفی، انتشارات سمت، ۴۸۸ ص

5. Brierley, G. and Fryirs, K., Geomorphology and River Management: Applications of the River Styles Framework, Wiley-Blackwell, 2015, 412 pp

بخش اول: چهارچوب، اصول و مفاهیم بازسازی رودخانه

• نقش سیستم‌های رودخانه‌ای در محیط طبیعی (نقش رودخانه‌ها در محیط طبیعی و قلمروهای زیست‌محیطی، موضوعات و چالش‌ها)

• نقش و اهمیت بازسازی رودخانه (مدیریت منابع آب و نقش بازسازی رودخانه، تعاریف و مفاهیم بازسازی، تاریخچه و تکامل روش‌های بازسازی)

• رویکردهای مبتنی بر فرآیند در مقابل رویکردهای فرم‌محور

• ارزیابی وضعیت اکولوژیک رودخانه

بخش دوم: فرآیندهای ژئومورفیک و هیدرولوژیک رودخانه

• دینامیک جریان و فرآیندهای هیدرولیکی

• انتقال رسوب و مورفودینامیک بستر

• پیوستگی طولی و عرضی رودخانه (ارتباط با دشت سیلابی)

• طبقه‌بندی رودخانه‌های طبیعی و بازه‌های مرجع

بخش سوم: تکنیک‌های بازسازی ژئومورفیک

• بازسازی مورفولوژی کانال (تعدیل شیب، احیای پیچانرودها)

• احیای دینامیک رسوب (تغذیه مصنوعی، حذف موانع)

• اتصال مجدد دشت سیلابی

• مهندسی زیستی و تثبیت کناره‌ها

• احیای هیدرولوژیکی و جریان‌های محیط زیستی

بخش چهارم: بازسازی اکولوژیک و مدیریت یکپارچه

• احیای زیستگاه و کیفیت آب

• مدیریت حوضه آبخیز و کنترل فرسایش

• مدیریت رسوب در مقیاس حوضه

• رودخانه‌های شهری و چالش‌های بازسازی آن‌ها

بخش پنجم: مدل‌سازی، پایش و ارزیابی

• مدل‌سازی عددی مورفودینامیک (HEC-RAS، مدل‌های یک‌بعدی و دوبعدی)

• سنجش از دور و GIS در پایش تغییرات ژئومورفیک

• روش‌های پایش و ارزیابی پس از بازسازی

• رویکردهای مدیریت تطبیقی

• شناخت ساختار و عملکرد سیستم‌های رودخانه‌ای در محیط طبیعی

• درک فرآیندهای هیدرولوژیک، هیدرولیکی و انتقال رسوب در رودخانه‌ها

• آشنایی با اصول، مفاهیم و تاریخچه بازسازی رودخانه

• توانایی ارزیابی وضعیت اکولوژیک و ژئومورفیک رودخانه‌ها

• شناخت تکنیک‌های بازسازی مورفولوژی، رسوب و اتصال دشت سیلابی

• آشنایی با روش‌های مهندسی زیستی و احیای پوشش گیاهی کناره‌ها

• توانایی تحلیل مشکلات رودخانه‌های شهری و ارائه راهکارهای بازسازی

• آشنایی با مدل‌سازی عددی و ابزارهای پایش تغییرات ژئومورفیک

• درک رویکردهای یکپارچه و مبتنی بر فرآیند در مدیریت رودخانه

• کسب مهارت در طراحی، اجرا و ارزیابی پروژه‌های بازسازی ژئومورفیک-اکولوژیک

زمین شناسی فیزیکی

۱. محمودی، فرج‌الله (1404)؛ ژئومورفولوژی ساختمانی، انتشارات دانشگاه پیام نور

۲. محمودی، فرج‌الله (1404)؛ ژئومورفولوژی دینامیک، انتشارات دانشگاه پیام نور

۳. محمودی، فرج‌الله (1405)؛ ژئومورفولوژی اقلیمی، انتشارات دانشگاه پیام نور

۴. خیام، مقصود (1400)؛ مبانی ژئومورفولوژی: اشکال ناهمواری‌های زمین، انتشارات مبنا

مفاهیم پایه و مبانی علم ژئومورفولوژی

• تعریف، موضوع و جایگاه ژئومورفولوژی در علوم زمین و جغرافیا

• تاریخچه تحول اندیشه‌های ژئومورفولوژی (از یونانیان تا نظریه چرخه فرسایش دیویس)

• مفاهیم اساسی: فرآیند، شکل، ماده و زمان در ژئومورفولوژی

• روش‌های مطالعه و فنون میدانی و آزمایشگاهی در ژئومورفولوژی

فرآیندهای ژئومورفیک

• هوازدگی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی

• حرکات دامنه‌ای و انواع آن (ریزش، لغزش، جریان)

• فرآیندهای رودخانه‌ای: فرسایش، حمل و رسوب‌گذاری

• فرآیندهای یخچالی و یخبندان

• فرآیندهای بادی (فرسایش و ترسیب)

• فرآیندهای ساحلی

اشکال ناهمواری‌ها

• اشکال ناشی از فرآیندهای رودخانه‌ای (دره، مخروط افکنه، دشت سیلابی، تراس)

• اشکال ناشی از فرآیندهای یخچالی (سیرک، دره یخچالی، مورن)

• اشکال ناشی از فرآیندهای بادی (تپه ماسه‌ای، یاردانگ، دشت ریگی)

• اشکال ناشی از فرآیندهای ساحلی (پرتگاه، تراس دریایی، تلماسه)

• اشکال ناشی از انحلال (کارست)

ژئومورفولوژی ساختمانی و تکتونیک فعال

• اشکال ناهمواری ناشی از ساختارهای چین‌خورده

• اشکال ناهمواری ناشی از گسلش و شکستگی‌ها

• ژئومورفولوژی تکتونیک فعال و شواهد زمین‌ساختی

• اشکال ناهمواری در سنگ‌های آذرین و دگرگونی

ژئومورفولوژی اقلیمی و منطقه‌ای

• ژئومورفولوژی مناطق خشک و بیابانی

• ژئومورفولوژی مناطق مرطوب و گرمسیری

• ژئومورفولوژی مناطق سرد و یخبندان

• ژئومورفولوژی ساحلی

ژئومورفولوژی ایران

• ویژگی‌های زمین‌ساختی و ژئومورفیک ایران

• اشکال ناهمواری شاخص ایران (کوهستان‌ها، دشت‌ها، کویرها، سواحل)

• تحول ژئومورفیک کواترنر در ایران

• شناخت مفاهیم پایه و جایگاه علم ژئومورفولوژی در علوم زمین

• درک تاریخچه تحول اندیشه‌های ژئومورفولوژی و نظریه‌های کلاسیک و مدرن

• آشنایی با فرآیندهای ژئومورفیک داخلی و خارجی

• توانایی شناسایی و تفسیر اشکال ناهمواری ناشی از فرآیندهای مختلف

• شناخت اشکال ژئومورفیک ناشی از ساختارهای زمین‌شناسی و تکتونیک فعال

• درک تأثیر اقلیم بر شکل‌گیری و تحول ناهمواری‌ها

• آشنایی با ویژگی‌های ژئومورفولوژیک و تحول ناهمواری‌های ایران

• کسب مهارت در روش‌های مطالعه میدانی و آزمایشگاهی ژئومورفولوژی

• توانایی تحلیل ارتباط بین فرآیند، شکل و ماده در محیط‌های مختلف

ندارد

۱. زاهدی، مجید (1405)؛ کارتوگرافی، انتشارات سمت، ۲۷۶ ص

۲. شریفی پیچون، محمد (1400)؛ کارتوگرافی موضوعی (روش‌ها و تکنیک‌ها)، ۲۷۶ ص

۳. اصول کارتوگرافی، 1405، انتشارات دانشگاه پیام نور

• تعاریف کارتوگرافی، نقشه، اهمیت نقشه و تاریخچه کارتوگرافی

• طبقه‌بندی نقشه‌ها از نظر مقیاس، پوشش فضایی و محتوا

• مقیاس: مقیاس کمی و ترسیمی، دقت ترسیم، روش‌های تغییر مقیاس

• سیستم‌های تصویر و سیستم‌های مختصات: ژئوئید، تصویرهای صفحه‌ای، استوانه‌ای و مخروطی

• تعمیم کارتوگرافیکی (جنرالیزیشن): ماهیت، فاکتورها و انواع آن، تعمیم نقاط مسکونی، منابع آبی و راه‌ها

• سمبولیزه کردن و نمایش عوارض: علایم نقطه‌ای، خطی و سطحی، نمایش عوارض طبیعی

• اجزا و اطلاعات حاشیه نقشه: عنوان، راهنمای علایم، مقیاس، جهت شمال، کادر نقشه

• نمایش ارتفاع: منحنی‌های تراز، هاشور، سایه‌پردازی و مفهوم، طبقه‌بندی و کاربرد نقشه‌های موضوعی

• رنگ و کارایی آن در کارتوگرافی موضوعی

• آشنایی با سیستم مختصات، رقومی‌سازی، نمادگذاری عوارض

• وب کارتوگرافی و نقشه‌های تحت وب

• کاربرد نقشه‌های توپوگرافی در شناسایی عوارض و بستن حوزه آبخیز

• شناخت مفاهیم پایه کارتوگرافی و جایگاه آن در علوم زمین و جغرافیا

• آشنایی با تاریخچه تحول کارتوگرافی در تمدن‌های مختلف

• درک اصول اساسی کارتوگرافی شامل مقیاس، سیستم تصویر، تعمیم و سمبولیزه کردن

• توانایی شناسایی و به‌کارگیری اجزای مختلف نقشه

• آشنایی با انواع نقشه‌ها و طبقه‌بندی آن‌ها

• کسب مهارت در طراحی و ساخت نقشه با رعایت اصول زیبایی‌شناسی و دقت

• آشنایی با کارتوگرافی موضوعی و روش‌های نمایش اطلاعات کمی و کیفی

• توانایی استفاده از نرم‌افزارهای رایانه‌ای در تولید نقشه

• کسب مهارت در نقشه‌خوانی، اندازه‌گیری و توجیه نقشه

• آشنایی با فناوری‌های نوین در کارتوگرافی (وب کارتوگرافی، GPS)